Hukuk yargılamasında tarafların dava açarken talep ettikleri miktarları, sundukları iddiaların davanın ilerleyen aşamalarında değiştirmeleri ya da artırmaları gerekebilmektedir. Davanın açılmasından sonra iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı devreye girdiğinden, bu yasağın aşılması ve hak kayıplarının önlenmesi amacıyla yasa koyucu ıslah mekanizmasını ihdas etmiştir. Islah, davanın taraflarından birinin yapmış olduğu usul işlemini kısmen veya tamamen düzeltmesine olanak tanıyan tek taraflı bir hukuki tasarruftur.
Usul hukuku bakımından ıslah, tarafların mahkeme nezdinde gerçekleştirdikleri usuli eksiklikleri ya da hataları mahkemenin iznine veya karşı tarafın rızasına tabi olmaksızın tek taraflı irade beyanıyla düzeltme imkanı veren yasal bir yoldur. Bu müessesenin işletilmesi, dava değerinin artırılması durumunda devletin yargılama faaliyeti karşılığında aldığı vergi benzeri mali yükümlülükleri beraberinde getirmektedir. Dava değerinin ıslah yoluyla artırılması halinde ödenecek ek yargılama giderinin tespiti için aşağıdaki ıslah harcı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Islah Harcı Hesaplama
Islah Harcı Hesaplama İşleminin Hukuki Karşılığı Nedir?
Islah harcı hesaplama işlemi, hukuk mahkemelerinde açılmış olan bir davada talep edilen miktarın ıslah müessesesi kullanılarak artırılması halinde, artırılan bu yeni kısım üzerinden devlete ödenmesi gereken nispi karar ve ilam harcının dörtte birinin hesaplanması prosedürüdür.
Yargılama harçlarının usulüne uygun olarak hesaplanması ve vezneye yatırılması, dava şartı veya usul kuralı olarak mahkemelerce resen dikkate alınmaktadır. Harcın eksik hesaplanması veya süresinde ödenmemesi, yargılama sürecinin tıkanmasına ve hak arama hürriyetinin kısıtlanmasına sebebiyet verebilmektedir.
Islah Nedir?
Dava açıldıktan sonra tarafların iddia ve savunmalarını genişletmeleri yasal olarak sınırlandırılmıştır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu kapsamında düzenlenen ıslah, taraflardan birinin yapmış olduğu bir usul işlemini tamamen veya kısmen düzeltmesine imkan tanıyan istisnai bir usul hukuku kurumudur.
Islah talebi, sözlü olarak duruşmada tutanağa geçirilmek suretiyle ya da mahkemeye sunulacak yazılı bir dilekçe ile gerçekleştirilebilir. Kanuni düzenlemelere göre ıslah, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilmektedir. Dava açılırken öngörülemeyen veya tam olarak belirlenemeyen zararlar, özellikle belirsiz alacak davalarında ve kısmi davalarda bilirkişi raporu sonrasında netleştiğinde bu yöntemle dava dosyasına dahil edilir.
Islah müessesesinin temel özellikleri ve uygulama sınırları aşağıda sıralanmıştır:
- Tek Seferlik Hak Kullanımı – Davanın tarafları, aynı dava dosyası içerisinde ıslah hakkından yalnızca bir defa yararlanabilmektedir.
- Zamanaşımı Defi Durumu – Karşı taraf, ıslah edilen yeni miktar veya taleplere karşı yasal süresi içerisinde zamanaşımı definde bulunma hakkına sahiptir.
- Kısmen veya Tamamen Islah – Davacı taraf, davasını tamamen ıslah ederek yeni bir talep sonucu oluşturabileceği gibi, sadece dava değerini artırarak kısmi ıslah yoluna da gidebilir.
- Harç Tamamlama Yükümlülüğü – Değer artırımı içeren ıslah dilekçesinin mahkemece işleme konulabilmesi için hesaplanan harcın yatırılması kanuni bir zorunluluktur.
Islah Harcı Nasıl Hesaplanır?
Dava değerinin artırılması durumunda yapılacak mali işlemler, devletin maktu ve nispi harç tarifelerine dayanmaktadır. 492 sayılı Harçlar Kanunu genel hükümleri ve ekli tarifeleri, yargılama esnasında hangi işlemden ne oranda harç alınacağını açıkça düzenlemektedir.
Nispi harca tabi davalarda, dava konusu edilen miktarın binde 68,31’i oranında karar ve ilam harcı öngörülmektedir. Dava açılırken bu miktarın dörtte biri peşin olarak tahsil edilmektedir. Islah aşamasında ise sadece artırılan net miktar üzerinden yeniden bir hesaplama gerçekleştirilir. Bilirkişi raporuyla belirlenen nihai miktardan, dava başında talep edilen miktar çıkarılarak ıslah edilen net tutar saptanır.
Islah edilen bu net tutarın binde 68,31’i hesaplanarak toplam nispi karar ve ilam harcı bulunur. Bulunan bu toplam tutarın dörtte biri, ıslah peşin harcı olarak mahkeme veznesine yatırılmak durumundadır. Geriye kalan dörtte üçlük kısım ise yargılama neticesinde dava aleyhine sonuçlanan taraftan tahsil edilmek üzere saklı tutulur.
Islah Harcı Yatırılmazsa Ne Olur?
Yargılama harçlarının tam olarak yatırılmaması, usul hukuku bakımından davanın ilerlemesini engelleyen yasal bir eksikliktir. Mahkemeler, harçların tam olarak yatırılıp yatırılmadığını yargılamanın her aşamasında kendiliğinden denetlemekle yükümlüdür.
Harçlar Kanunu hükümleri uyarınca, yargı işlemlerinden alınacak harçlar ödenmedikçe müteakip işlemler yapılamamaktadır. Islah dilekçesi sunulmasına rağmen ek harcın yatırılmadığı durumlarda, mahkeme hakimi davacı tarafa harcı tamamlaması için süre vermek zorundadır. Kanunun öngördüğü bu süre genellikle kesin süre olarak belirlenmektedir.
Verilen kesin süreye rağmen ıslah harcının yatırılmaması halinde doğacak hukuki neticeler aşağıda sıralanmıştır:
- İşlemin Yapılmamış Sayılması – Süresinde harcı yatırılmayan ıslah talebi mahkemece dikkate alınmaz ve dava ilk açılan miktarlar üzerinden görülmeye devam eder.
- Dosyanın İşlemden Kaldırılması – Davanın tamamen ıslah edildiği ve harcın yatırılmadığı istisnai durumlarda, davanın takipsiz bırakılması neticesi doğarak dosya işlemden kaldırılabilir.
- Hak Kaybı Riski – Islah harcının yatırılmaması sebebiyle artırılamayan alacak miktarları yönünden, tarafların ek dava açma mecburiyeti doğabilmektedir.
Islah Türleri Nelerdir?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu, tarafların düzeltmek istedikleri usul işlemlerinin kapsamına göre iki farklı yöntem öngörmüştür. Davanın tamamen veya kısmen değiştirilmesi durumuna göre hukuki sonuçlar ve harçlandırma esasları da farklılık arz etmektedir.
Dava pratiklerinde sıklıkla başvurulan yasal ıslah türleri aşağıda sıralanmıştır:
- Davanın Tamamen Islahı – Davacının dilekçesindeki talep sonucunu tümüyle değiştirerek yeni bir dava yürütmesi sürecidir. Bu durumda eski dilekçedeki tüm usul işlemleri geçersiz kalır.
- Davanın Kısmen Islahı – Dava dilekçesindeki belirli unsurların, özellikle talep edilen alacak miktarının bilirkişi raporu doğrultusunda artırılması işlemidir.
- Kötüniyetli Islah Durumu – Davanın uzatılması veya karşı tarafı zarara uğratma amacı güden ıslah talepleri mahkemece reddedilebilmektedir.
Islah Harcı Hesaplama Tablosu
Dava türlerine ve talep biçimlerine göre mahkemelerin talep ettiği mali yükümlülükler farklılık arz etmektedir. Aşağıdaki tabloda, maktu ve nispi harç uygulamaları ile ıslah aşamasındaki mali sorumluluklar karşılaştırmalı olarak gösterilmiştir:
İşlem ve Davanın Niteliği | Uygulanan Harç Türü | Islah Aşamasındaki Durumu |
Maktu Harca Tabi Davalar | Sabit / Maktu Harç | Değer artışı olmadığından ıslah harcı doğmaz |
Nispi Harca Tabi Davalar | Oransal / Nispi Harç | Artırılan miktarın binde 68,31’inin 1/4’ü ödenir |
Belirsiz Alacak Davaları | Nispi Peşin Harç | Talep artırım dilekçesiyle harç tamamlanır |
Kısmi Davalar | Nispi Başvuru ve Peşin Harç | Islah dilekçesi ve ıslah peşin harcı zorunludur |
Islah Vekalet Ücretini Nasıl Etkiler?
Dava değerinin ıslah yoluyla artırılması, yalnızca ödenecek harç miktarını değil, yargılama sonunda hükmedilecek vekalet ücretlerini ve mahkeme masraflarını da etkilemektedir. Hukuk mahkemelerinde yargılama giderleri, kural olarak davada haksız çıkan tarafa yükletilmektedir.
Islah peşin harcı, yargılama masrafları kapsamında yer aldığından, davanın kabul edilmesi halinde davalı taraftan tahsil edilerek davacıya iade edilir. Ancak davanın kısmen kabulü ve kısmen reddi durumunda, yargılama giderleri tarafların haklılık oranlarına göre paylaştırılmaktadır. Dolayısıyla, ıslah ile artırılan miktarın bilirkişi raporuyla uyumsuz şekilde fahiş belirlenmesi, reddedilen kısım üzerinden davacı aleyhine yüksek nispi vekalet ücreti doğmasına sebebiyet verebilir.
Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi hükümleri uyarınca, mahkemelerce hükmedilecek nispi vekalet ücretleri davanın görüldüğü andaki nihai dava değeri üzerinden hesaplanır. Islah işlemi ile dava değeri yükseltildiğinde hem kabul edilen kısım hem de reddedilen kısım için geçerli olacak vekalet ücreti limitleri de bu yeni değer üzerinden tayin edilmektedir.
Hukuk yargılamasında haklılığın tespiti kadar usul kurallarının, sürelerin ve mali yükümlülüklerin hatasız yönetilmesi de davanın başarısını tayin etmektedir. Hak kayıplarının önüne geçilmesi ve mali süreçlerin mevzuata uygun yönetilmesi amacıyla Minval Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Islah Harcı Neden Yatırılır?
Islah Harcı Neden Ödenir?
- Dava Değerinin Artması: Islah ile birlikte davanın konusu genişletilebilir veya talep edilen miktar arttırılabilir. Bu durumda, ilk başta ödenen harç artık yeterli olmayacağı için, artan değer üzerinden yeni bir harç ödenmesi gerekmektedir.
- Yargılamanın Uzatılması: Islah, yargılamanın süresini uzatabilir ve bu da hem mahkeme hem de karşı taraf için ek bir yük oluşturur. Islah harcı, bu ek yükün bir karşılığı olarak düşünülebilir.
Islah Harcının Önemi Nedir?
- Adaletin Temini: Islah harcı, tarafların davayı ciddiye almalarını ve gereksiz ıslah taleplerinde bulunmalarını engellemeye yardımcı olur.
- Yargılamanın Verimliliği: Islah harcı, yargılamanın gereksiz yere uzamasını önleyerek adaletin daha hızlı bir şekilde tecelli etmesini sağlar.
- Devlet Hazinesinin Geliri: Islah harcı, devlet hazinesine gelir sağlayan bir kaynaktır.
Islah Harcı Ne Kadar? 2026
2026 Yılında Islah Harcı Nasıl Hesaplanır?
Tam Islah Harcı Ne Kadar?
Islah Harcı Geriye Alınabilir Mi?
Islah Harcına Faiz İşler Mi?
Mahkeme Islah İçin Süre Vermek Zorunda Mı?
Islah Dilekçesi Nasıl Olmalı?
Islah Dilekçesinde Bulunması Gerekenler Nelerdir?
- Mahkeme Adı ve Dosya Numarası: Dilekçenin hangi mahkemeye sunulduğu ve hangi dosyaya ait olduğu açıkça belirtilmelidir.
- Tarafların Adı, Soyadı ve Adresleri: Davacı ve davalının tam adı, soyadı ve adres bilgileri doğru bir şekilde yazılmalıdır.
- Dilekçe Konusu: Dilekçenin ıslah dilekçesi olduğu ve hangi hususta ıslah talep edildiği açıkça belirtilmelidir.
- Islahın Nedeni: Islah yapma gerekçesi detaylı bir şekilde açıklanmalıdır. Yeni ortaya çıkan bir delil, kanunda yapılan bir değişiklik veya daha önce bilinmeyen bir durum gibi nedenler belirtilebilir.
- Yeni İddialar veya Savunmalar: Islah ile eklenmek istenen veya değiştirilmek istenen iddia veya savunmalar net bir şekilde ifade edilmelidir.
- Deliller: Yeni iddia veya savunmaları destekleyen deliller varsa, bunlara dilekçede yer verilmelidir.
- Netice ve Talep: Dilekçenin sonunda, mahkemeden istenen karar açıkça belirtilmelidir. Örneğin, ıslah talebinin kabul edilmesi ve davanın bu doğrultuda yeniden karara bağlanması istenebilir.
- Tarih ve İmza: Dilekçe, taraf veya vekili tarafından imzalanmalı ve tarih atılmalıdır.
Islah Dilekçesi Hazırlarken Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir?
- Açık ve Net Bir Dil Kullanın: Dilekçede karmaşık cümlelerden kaçınılmalı, açık ve net bir dil kullanılmalıdır.
- Hukuki Düzenlemelere Uyun: Islah işlemi, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda düzenlenen belirli şartlara bağlıdır. Bu nedenle, dilekçenin bu hükümlere uygun olması gerekir.
- Delillerinizi Güçlendirin: Yeni iddia veya savunmalarınızı desteklemek için yeterli ve güvenilir deliller sunmaya özen gösterin.
- Zamanında Başvurun: Islah talebinde bulunmak zaman zaman mahkeme tarafından verilen bir süre sınırlamasına tabi olabilir. Bu nedenle, usuli gerekçelerle sorun yaşamamak adına gecikmeden hareket etmek önemlidir.
Islah Harcı Ne Zaman Yatırılmalı?
Islah dilekçesinin mahkemeye sunulduğu esnada veya mahkeme tarafından eksikliğin tespiti üzerine verilen kesin süre içerisinde vezneye yatırılması gerekmektedir. Bu süre zarfında ödeme yapılmaması durumunda ıslah işlemi usul hukuku bakımından geçersiz sayılacaktır.
Islah Harcı Kime Yükletilir?
Islah harcı, kural olarak, ıslah yoluna başvuran tarafa yükletilir. Yani, dava dilekçesini, savunmasını ya da özellikle talep ettiği miktarı ıslah yoluyla artıran taraf bu harcı ödemekte davanın kabul edilmesi halinde karşı tarafa ödenen bu miktar da yükletilmektedir.
Belirsiz Alacak Davasında Değer Artırımı Yapılırken Islah Harcı Ödenir Mi?
Belirsiz alacak davasında yapılan işlem teknik olarak talep artırımı olup ıslah harcı ile aynı mali orana tabi şekilde nispi peşin harç olarak tahsil edilmektedir. Dolayısıyla bu dava türünde ayrıca bir ıslah dilekçesi sunulmasına gerek bulunmamaktadır.
Islah Harcı Yatırılmazsa Dava Tamamen Reddedilir Mi?
Hayır, harcın yatırılmaması durumunda yalnızca ıslah edilen kısım geçersiz sayılır; dava ilk açılan miktar üzerinden görülmeye devam eder. Yargılama ilk dilekçedeki talepler çerçevesinde yürütülerek nihai karara bağlanmaktadır.
Davalı Taraf Davayı Islah Ederek Harç Ödeyebilir Mi?
Davalı taraf kural olarak davayı ıslah edemez ancak takas veya mahsup talebinde bulunarak karşı dava açtığı durumlarda kendi talebi yönünden harç ödemekle yükümlü olabilir. Bu istisnai hallerde davalının da ek mali yükümlülükleri doğmaktadır.
Islah Edilen Miktara Zamanaşımı Definde Bulunulursa Harç Geri Alınabilir Mi?
Zamanaşımı defi nedeniyle davanın kısmen reddedilmesi durumunda yatırılan ıslah harcı geri iade edilmez, yargılama gideri olarak dosyada bırakılır. Mahkeme veznesine yatırılan bu tutarlar geri alınamayıp haksız çıkan tarafa yükletilmektedir.
Mahkemenin Verdiği Kesin Sürede Harç Yatırılmazsa Ek Süre İstenebilir Mi?
Kanunun öngördüğü kesin süreler hak düşürücü nitelikte olduğundan, mücbir bir sebep bulunmadığı müddetçe harcın tamamlanması için ikinci bir ek süre verilmemektedir. Zaman yönetimine dikkat edilmemesi doğrudan doğruya hak kayıplarına yol açar.